millimeter (mm), centimeter (cm), meter (m), kilometer (km)
Oppervlakte
vierkante centimeter (cm²), vierkante meter (m²), hectare (ha)
Inhoud (volume)
milliliter (mL), liter (L), kubieke meter (m³)
Massa (in het dagelijks leven vaak gewicht genoemd)
milligram (mg), gram (g), kilogram (kg), ton (t)
Tijdsduur
seconde (s), minuut (min), uur (h)
Temperatuur
graden Celsius (°C), kelvin (K)
Snelheid
meter per seconde (m/s), kilometer per uur (km/h)
Uitgewerkte voorbeelden
Welke grootheid hoort bij cm³?
Inhoud (volume). Een blokje van 1 cm lang, 1 cm breed en 1 cm hoog heeft een inhoud van 1 cm³.
Je fietst met een snelheid van 16. Welke eenheid past hierbij?
Kilometer per uur (km/u). Als je dat tempo een uur volhoudt, leg je 16 km af.
Dit moet je weten
Referentiematen
Met een referentiemaat kun je schatten en controleren of je antwoord logisch is. Een deur van ongeveer 2 meter hoog is bijvoorbeeld een referentiemaat.
Grootheid
Bekend voorbeeld
Referentiemaat
Lengte
De breedte van je pink
Ongeveer 1 cm
Lengte
Een A4’tje
Ongeveer 21 × 30 cm
Lengte
Een deur
Ongeveer 2 m hoog en 1 m breed
Lengte
Eén verdieping van een flatgebouw
Ongeveer 3 m hoog, van vloer tot vloer
Snelheid
Wandelen
Ongeveer 5 km/u
Snelheid
Fietsen
Ongeveer 16 km/u
Massa
Een pak suiker
1 kg
Massa
Een volwassen man
Ongeveer 80 kg als voorbeeld
Inhoud
Een glas limonade
Ongeveer 250 mL
Inhoud
Een standaardblikje drinken
330 mL
Inhoud
Een literpak melk
1 L
Oppervlakte
Vier tegels van 50 × 50 cm, in een vierkant
1 m²
Tijdsduur
Een lesuur
Bijvoorbeeld 50 minuten
Temperatuur
Een woonkamer
Ongeveer 20 °C
Een etmaal duurt 24 uur. Eén uur duurt 60 minuten en één minuut duurt 60 seconden.
1.2
Lengte, gewicht en inhoud omrekenen
In een examenvraag staan maten soms in verschillende eenheden. Reken dan eerst om naar dezelfde eenheid. Kies waar mogelijk meteen de eenheid waarin je het antwoord moet geven.
Bij oppervlakte en inhoud tel je de stappen op dezelfde manier als bij lengtematen. Het getal waarmee je per stap rekent, is anders.
Voorbeeldvraag – Past het in de kan?
Je schenkt 1,25 liter water en 350 mL limonadesiroop bij elkaar. Past alles in een kan van 1,5 liter?
Reken om naar dezelfde eenheid. 1,25 L = 1.250 mL en 1,5 L = 1.500 mL.
Tel het water en de siroop op. 1.250 + 350 = 1.600 mL.
Vergelijk met de inhoud van de kan. 1.600 − 1.500 = 100 mL.
Antwoord. De hoeveelheid is 100 mL meer dan er in de kan past.
Gebruik bij het omrekenen de rij die bij de grootheid past. Bekijk de rekenkaart
Lengte, litermaten en gewicht
Per stap tussen opeenvolgende metrische eenheden reken je met 10. Naar een kleinere eenheid doe je × 10. Naar een grotere eenheid doe je ÷ 10.
Oppervlaktematen
Bij vierkante maten zoals m², dm² en cm² reken je per stap met 100. Naar kleiner doe je × 100. Naar groter doe je ÷ 100.
Kubieke inhoud en digitale opslag
Bij kubieke maten zoals m³, dm³ en cm³ reken je per stap met 1.000. Ook bij digitale opslag reken je op de rekenkaart per stap met 1.000. Voor de overstap van liters naar kubieke maten geldt 1 L = 1 dm³.
Wanneer gebruik je dit?
Je gebruikt omrekenen als je een maat in een andere eenheid nodig hebt. Een plank van 240 cm is bijvoorbeeld ook 2,40 m lang. De plank blijft even lang. Je schrijft de lengte alleen op in een andere eenheid.
Als je een maat in een andere eenheid moet invullen. Je meet een plank op in centimeters, maar op het bestelformulier moet je de lengte in meters invullen. Dan reken je 240 cm om naar 2,40 m.
Als je maten wilt vergelijken. Je kast is 95 cm breed en de opening is 0,90 m breed. Reken 0,90 m om naar 90 cm. Nu zie je dat de kast 5 cm te breed is.
Als je maten wilt optellen. Je hebt twee stukken kabel van 2 m en 75 cm. Reken eerst 2 m om naar 200 cm. Samen zijn de stukken 275 cm lang.
Dit moet je weten
Als je maten vergelijkt, optelt of aftrekt, zet je ze eerst in dezelfde eenheid.
1.3
Tijd en tijdsduur berekenen
Je gebruikt rekenen met tijd om te bepalen hoe lang iets duurt, hoe laat iets afloopt of hoe laat je moet vertrekken.
Bij tijd reken je met 60. Eén uur heeft 60 minuten en één minuut heeft 60 seconden. Een halfuur is dus 30 minuten. Daarom is 1,5 uur hetzelfde als 1 uur en 30 minuten.
Voorbeeld – Hoe lang duurt je les?
Je les begint om 08:45 en eindigt om 11:20. Hoe lang duurt de les?
Tel vanaf de begintijd vooruit. Ga eerst naar het volgende hele uur.
Van
Naar
Tijdsduur
08:45
09:00
15 minuten
09:00
11:00
2 uur
11:00
11:20
20 minuten
Tel de stukjes bij elkaar op. 15 + 20 = 35 minuten. Samen met de 2 hele uren duurt de les 2 uur en 35 minuten.
Wil je het antwoord helemaal in minuten geven? Reken dan de uren om. 2 × 60 + 35 = 155 minuten.
Uitgewerkte voorbeelden
Hoe lang heb je gewerkt?
Je begint je stage om 08:40 en bent om 15:15 klaar. Je hebt 30 minuten pauze. Hoe lang heb je die dag gewerkt?
Van 08:40 tot 09:00 is 20 minuten.
Van 09:00 tot 15:00 is 6 uur.
Van 15:00 tot 15:15 is 15 minuten.
Je bent in totaal 6 uur en 35 minuten op je stage. Trek daar de 30 minuten pauze vanaf.
Antwoord. Je hebt 6 uur en 5 minuten gewerkt.
Hoe laat moet je vertrekken?
Je hebt om 10:10 een afspraak. De fietstocht duurt 35 minuten en je wilt 10 minuten vóór je afspraak aankomen. Hoe laat moet je uiterlijk vertrekken?
Je wilt om 10:00 aankomen, want dat is 10 minuten vóór 10:10.
Tel vanaf 10:00 35 minuten terug. Eerst ga je 30 minuten terug naar 09:30. Dan ga je nog 5 minuten terug naar 09:25.
Snelheid geeft aan hoeveel afstand je in een bepaalde tijd aflegt. Fiets je 16 km/u, dan leg je bij dat tempo 16 kilometer in één uur af.
Met snelheid kun je bijvoorbeeld inschatten hoe lang je onderweg bent. Als je weet hoe ver je bent gegaan en hoe lang je daarover deed, kun je je gemiddelde snelheid berekenen.
Gemiddelde snelheid = afstand ÷ tijd
Tijd = afstand ÷ snelheid
Afstand = snelheid × tijd
Snelheid omrekenen
Van km/u naar m/s deel je door 3,6. Bijvoorbeeld: 90 km/u ÷ 3,6 = 25 m/s.
Van m/s naar km/u vermenigvuldig je met 3,6. Bijvoorbeeld: 10 m/s × 3,6 = 36 km/u.
Hoe lang ben je onderweg?
Je rijdt gemiddeld 30 km/u. De afstand is 12 km. Hoeveel minuten ben je onderweg?
÷ 30 →
× 12 →
Tijd (minuten)
60
2
24
Afstand (km)
30
1
12
÷ 30 →
× 12 →
Vul in wat je weet. Bij 30 km/u leg je 30 km in 60 minuten af. Zet die twee getallen onder elkaar.
Reken terug naar 1 km. Je deelt de afstand door 30. Doe in de bovenste rij hetzelfde. 60 ÷ 30 = 2 minuten. Over 1 km doe je dus 2 minuten.
Reken door naar 12 km. Vermenigvuldig beide rijen met 12. 2 × 12 = 24 minuten.
Antwoord. Je bent 24 minuten onderweg.
Uitgewerkte voorbeelden
Voorbeeld 1 · Bereken de snelheid
Je fietst 9 km in 36 minuten. Wat is je gemiddelde snelheid in km/u?
Je wilt weten hoeveel kilometer je in 1 uur aflegt. Daarom reken je in de tabel naar 60 minuten.
÷ 36 →
× 60 →
Tijd (minuten)
36
1
60
Afstand (km)
9
0,25
15
÷ 36 →
× 60 →
Reken terug naar 1 minuut. Deel beide rijen door 36. In 1 minuut fiets je 9 ÷ 36 = 0,25 km.
Reken door naar 60 minuten. Vermenigvuldig beide rijen met 60. In 60 minuten fiets je 0,25 × 60 = 15 km.
Antwoord. Je gemiddelde snelheid is 15 km/u.
Voorbeeld 2 · Bereken de afstand
Je fietst gemiddeld 24 km/u. Hoeveel kilometer leg je in 35 minuten af?
24 km/u betekent 24 km in 60 minuten. Zet die twee getallen onder elkaar in de eerste kolom.
÷ 60 →
× 35 →
Tijd (minuten)
60
1
35
Afstand (km)
24
0,4
14
÷ 60 →
× 35 →
Reken terug naar 1 minuut. Deel beide rijen door 60. In 1 minuut fiets je 24 ÷ 60 = 0,4 km.
Reken door naar 35 minuten. Vermenigvuldig beide rijen met 35. In 35 minuten fiets je 0,4 × 35 = 14 km.
Antwoord. Je legt 14 km af.
Dit moet je weten
Gebruik de verhoudingstabel. Reken je toe naar een snelheid in km/u? Zet in de bovenste rij 60 minuten. Is de snelheid al gegeven? Vul die afstand in naast 60 minuten, bijvoorbeeld 30 km bij 60 minuten.
Bij wisselkoersen reken je geld om van de ene valuta naar de andere, bijvoorbeeld van euro’s naar dollars. Bij inches reken je een lengtemaat om, bijvoorbeeld van inches naar centimeters. Voor allebei kun je dezelfde verhoudingstabel met pijlen gebruiken. Zet eerst in de tabel wat bij 1 euro of 1 inch hoort. Bij elke pijl doe je boven en onder dezelfde bewerking.
Uitgewerkte voorbeelden
Voorbeeld 1 · Euro’s omrekenen naar dollars
Stel dat de wisselkoers 1 euro = 1,20 Amerikaanse dollar is. Hoeveel dollar is 35 euro?
× 35 →
Euro
1
35
Dollar
1,20
42
× 35 →
Boven ga je van 1 euro naar 35 euro. Je vermenigvuldigt dus met 35. Onder doe je hetzelfde. 1,20 × 35 = 42.
Antwoord. Bij deze wisselkoers is 35 euro gelijk aan 42 dollar. Reken je andersom, van dollar naar euro? Dan deel je het bedrag in dollars door 1,20. Gebruik bij een opgave de wisselkoers die erbij staat.
Voorbeeld 2 · Inches omrekenen naar centimeters
Een laptopscherm is 15,6 inch groot, gemeten van hoek tot hoek.
Hoeveel centimeter is dat? Gebruik 1 inch = 2,54 cm.
× 15,6 →
Inch
1
15,6
Centimeter
2,54
39,624
× 15,6 →
Boven ga je van 1 inch naar 15,6 inch. Vermenigvuldig onder ook met 15,6. 2,54 × 15,6 = 39,624.
Antwoord. Het scherm meet van hoek tot hoek ongeveer 39,6 cm.
Dit moet je weten
Gebruik in een opgave de gegeven wisselkoers.
1 inch = 2,54 cm. Om van centimeters naar inches te gaan, deel je door 2,54. Dus 1 cm is ongeveer 0,394 inch.
1.6
Rekenen met meetinstrumenten
Bij sommige examenvragen moet je eerst iets aflezen uit een plaatje voordat je de rekensom kunt maken. We werken een voorbeeld uit aan de hand van een fietscomputer.
Hoeveel minuten heb je gefietst?
Na een fietsrit zie je dit op je fietscomputer.
Vraag. Hoeveel minuten heb je gefietst?
Bekijk de uitwerking
Stap 1. Lees de snelheid en de afstand af. Je hebt 8 km gefietst met een gemiddelde snelheid van 20 km/u. Dat betekent 20 km in 60 minuten. Die twee getallen zet je onder elkaar in de eerste kolom.
÷ 20 →
× 8 →
Tijd (minuten)
60
3
24
Afstand (km)
20
1
8
÷ 20 →
× 8 →
Stap 2. Reken terug naar 1 km. Deel beide rijen door 20. Over 1 km doe je gemiddeld 60 ÷ 20 = 3 minuten.
Stap 3. Reken door naar 8 km. Vermenigvuldig beide rijen met 8. Over 8 km doe je 3 × 8 = 24 minuten.
Antwoord. Je hebt 24 minuten gefietst.
Hoeveel kilometer heb je gereden?
Je leest de kilometerteller van een auto af vóór vertrek en bij aankomst. Hoeveel kilometer heb je tijdens deze rit gereden?
Bekijk de uitwerking
Lees de beginstand af. Vóór vertrek staat de teller op 42.786 km.
Lees de eindstand af. Bij aankomst staat de teller op 42.934 km.
Trek de beginstand af van de eindstand. 42.934 − 42.786 = 148 km.
Antwoord. Je hebt 148 km gereden.
Dit moet je weten
Lees bij elk meetinstrument het getal én de eenheid af. Kijk bij een schaalverdeling eerst hoeveel één klein streepje waard is.